سیاست روایت؛ چگونه داستان‌ها به ابزار قدرت تبدیل می‌شوند

 متن مقاله

در جهان معاصر، سیاست بیش از آن‌که میدان رقابت برنامه‌ها و اعداد باشد، میدان رقابت روایت‌هاست. انسان‌ها تصمیم‌های خود را نه صرفاً بر اساس داده‌های آماری، بلکه بر اساس داستان‌هایی می‌گیرند که با آن‌ها همذات‌پنداری می‌کنند. روایت‌ها به وقایع معنا می‌دهند، احساس تولید می‌کنند و چارچوبی برای درک جهان می‌سازند. به همین دلیل، روایت به یکی از اصلی‌ترین ابزارهای قدرت در عصر جدید تبدیل شده است.

در گذشته، روایت‌های مسلط عمدتاً از سوی دولت‌ها، نهادهای رسمی و رسانه‌های بزرگ تولید می‌شدند. این روایت‌ها، اغلب یک‌سویه و هماهنگ با منافع قدرت بودند. اما با گسترش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، انحصار روایت شکسته شد. تجربه‌های فردی، خاطرات شخصی و روایت‌های حاشیه‌ای وارد فضای عمومی شدند و توانستند روایت‌های رسمی را به چالش بکشند.

این تحول، دستاوردی مهم برای عدالت اجتماعی و حقوق بشر به شمار می‌آید. بسیاری از بی‌عدالتی‌ها که پیش‌تر پنهان می‌ماندند، از طریق روایت‌های شخصی آشکار شدند. روایت قربانیان توانست وجدان عمومی را بیدار کند و فشار اجتماعی برای تغییر ایجاد نماید. در این معنا، روایت به ابزاری برای بازپس‌گیری صدا تبدیل شد.

اما سیاست روایت هم‌زمان حامل خطر است. روایت‌ها می‌توانند تحریف شوند، از زمینه تاریخی و اجتماعی جدا شوند یا به‌صورت گزینشی بازگو گردند. در چنین شرایطی، احساسات جای تحلیل را می‌گیرند و پیچیدگی واقعیت به دوگانه‌های ساده تقلیل می‌یابد. این ساده‌سازی می‌تواند به قطبی‌سازی اجتماعی و حتی خشونت نمادین منجر شود.

در سیاست روایت، آن‌که داستان ساده‌تر، احساسی‌تر و قابل‌انتشارتر دارد، اغلب دست بالا را پیدا می‌کند؛ نه لزوماً آن‌که تحلیل دقیق‌تری ارائه می‌دهد. این مسئله مسئولیت روایت‌گران را دوچندان می‌کند. روایت‌گری بدون تعهد اخلاقی می‌تواند حقیقت را قربانی اثرگذاری کند.

در نهایت، روایت نه دشمن حقیقت است و نه جایگزین آن. روایت، چارچوبی است برای انتقال معنا. زمانی که با تفکر انتقادی، مسئولیت اخلاقی و پیوند با واقعیت همراه شود، می‌تواند نیرویی سازنده برای آگاهی جمعی باشد.

راهکارها

تقویت تفکر انتقادی در مواجهه با روایت‌های احساسی

تمایز قائل‌شدن میان تجربه شخصی و تعمیم اجتماعی

مسئولیت‌پذیری اخلاقی روایت‌گران، فعالان و رسانه‌ها

ایجاد فضاهای گفت‌وگوی چندصدایی به‌جای روایت‌های مطلق

آموزش سواد روایت و تحلیل گفتمان در جامعه

منابع

Hannah Arendt, Truth and Politics

Wikipedia: Narrative and politics

Journal of Narrative Politics

George Lakoff, Moral Politics

مقالات تحلیلی منتشرشده در JSTOR و ResearchGate